कोजाग्रत पूर्णिमा

आज बडादशैंको अन्तिम दिन कोजाग्रत पूर्णिमा । यस दिन धनधान्यकी देवी महालक्ष्मीको पूजा आराधना गरी बडा दशैंलाई विदा गरिन्छ । आश्विन शुक्ल पूर्णिमाका दिन दुर्गा अनुस्ठानका सम्पूर्ण कुरा बिसर्जन गरिन्छ । दशैंघरका सम्पूर्ण अवशेष नजिकको नदिमा लगेर सेलाइन्छ । त्यसपछि यस रातभर बत्ती बालेर जाग्राम बस्ने चलन छ । कोजाग्रत पूर्णिमालाई बडा दशैंकै एउटा अंग मानिन्छ । यस दिनलाई लक्ष्मीको धर्ती भ्रमणका दिनका रुपमा छुट्टै रुपमा मनाउने चलन पनि छ ।
जनश्रुतीअनुसार सम्पन्नताकी देवी महालक्ष्मी परापूर्व कालमा बैंकुन्ठमा बस्दाबस्दा उराठ लागेर यसै रात पृथ्वीको भ्रमणमा आएकी थिइन् । आधा रात भएकाले कुनै घरमा मानिस बिउँझै थिएनन् । सबै घरका मानिस बत्ती निभाएर सुतेका थिए । त्यसपछि लक्ष्मी कसको घरमा उज्यालो बालिएको छ ? को बिउँझै बसेको छ ? भनेर हेर्दै हिँड्न थालिन् । एउटा गरिव किसानको घरमा बत्ती बालेको देखेर त्यही घरमा पसिन् । लक्ष्मी त्यस किसानसँग धेरै खुसी भइन् । उनले ति किसानलाई धनधान्यले पूर्ण गरिदिइन् । त्यसपछि त्यसैले लक्ष्मी हरेक बर्ष आश्विन शुक्ल पूर्णिमाका दिन लक्ष्मी पृथ्वीको भ्रमणमा आउने जनविश्वास छ । उनले भ्रमणका क्रममा ‘को जाग्रतः ?’ (को जागै बसेको छ ?) भनेर हेर्ने भएकाले यस पूर्णिमालाई कोजाग्रत पूर्णिमा भनिएको किम्बदन्ती छ ।
उनले जाग्राम बसेर आफ्नो पूजा–आराधना गरिरहेको ब्यक्तिलाई त्यही किसानलाई जस्तै आशीर्वाद दिई धनधान्यले सम्पन्न गरीदिने धार्मिक विश्वासअनुसार रातभर जाग्राम बस्ने प्रचलन चल्दै आएको छ । दशैको टीका यही दिनदेखि सम्पन्न हुने भएकाले घटस्थापनाका दिन राखिएका जमरा विसर्जन गरिन्छ ।
यस दिन हिन्दूमात्र हैन, बौद्धमार्गी भिक्षुहरू समेत धुप बालेर अन्न विज छर्दै देशभरका बिहार, चैत्यको परिक्रमा गर्छन् । कोजाग्रत पूणिमादेखि कात्तिक शुक्ल पूणिमासम्मको एक महिनासम्म साँझ घरघरमा बाँसको टुप्पोमा दियो बाल्ने र आँगनमा तुलसीको मठ सजाएर भगवान विष्णुको पूजाअर्चना गर्ने धार्मिक प्रचलन छ ।

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s