भाइटिका

994971_605066652887748_210960683_n

download

images (1)

images (2)

images (3)

imagesनेपालीहरूको दशैंपछिको अर्को महत्वपूर्ण चाड तिहारको आज अन्तिम दिन अर्थात भाइटिका । दीप प्रज्वलन गरेर झिलिमिली पार्दै मनाइने भएकाले दीपावली पनि भनिने यस चाडको पाचौं दिन दिदीबहिनीको हातबाट दाजुभाइले टिका लगान्छ ।
कार्तिक शुक्ल द्वितीयामा पर्ने यस दिन दाजुभाइलाई टिका लगाइ दिनुअघि दिदीबहिनीले दियो, कलस, गणेश, बिमीरो र ओखरको पूजा गर्छन् । त्यसपछि दाजुभाइलाई तेलको धाराले नटुटाइ छेक्छन् । त्यसपछि पानीले छेकिन्छ । त्यसपछि ढोकाको संघारमा ओखर र यमराजको पूजा गरी कालको बाटो छेक्ने गरिन्छ ।
त्यसपछि दिदीबहिनीले फूल, अक्षता, चन्दन, लाभाले दाजुभाइको पूजा गर्छन् । शिरमा तेल लगाएर कपाल कोरी दिन्छन् । त्यसपछि दुवो, मखमली, सयपत्रीको माला लगाइ दिन्छन् । दुवो सधैं हरियै रहने, मखमली कहिल्यै नओइलाउने र सयपत्रीको रंग कहिल्यै नउड्ने भएकाले आफ्ना दाजुभाइलाई सधैं त्यस्तै रुपमा देख्न ती माला लगाउने गरिएको विश्वास छ ।

पूजा विधि सकिएपछि दिदीबहिनीले दाजुभाइको आरोग्य, यश र दीर्घायुको कामना गर्दै निधारमा सप्तरंगी टिका लगाइ दिन्छन् । यसले दाजुभाइप्रतिको प्रेम रंगजस्तै गाढा हुने विश्वास गरिन्छ । सगुनका रुपमा दही खुवाइ दिन्छन् । त्यसपछि सेलरोटी, फलफूल, मिठाइ, समला, कपडालगायतको भाग दाजुभाइलाई दिइन्छ । दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई टिका र माला लगाइ दिन्छन् । त्यसपछि आफ्नो गच्छेअनुसार कपडा लगायतका उपहार र दक्षिणा दिने चलन छ ।

तिहारसँग कालदेवता यमराज र उनकी बहिनी यमुनाको प्रसंग जोडिएर आउँछ । हिन्दूशास्त्रका अनुसार सूर्यका छोरा यमराज बहिनी यमुनाको निम्तो मान्न कात्तिक शुल्क त्रयोदशीका दिन उनको घर गएका थिए । ती पाँच दिन उनले बहिनीकहाँ रमाइलो गरी बिताए । त्यसैले तिहारलाई यमपञ्चक पनि भनिन्छ । त्यस अवधिमा यमुनाले आफूलाई गरेको सेवा, सत्कारबाट यमराज निकै प्रसन्न भए । उनले बहिनीलाई बर माग्न भने । यमुनाले हरेक बर्ष आजकै दिन आफूलाई भेट्न आउन आग्रह गरिन् । यसका साथै उनले दाजुभाइ–दिदीबहिनी बीचको प्रेम सदा अटल रहोस् र दाजुभाइको आयु, कीर्ति सदा बृद्धि होस् भनेर बर मागिन् । यमराजले बहिनीले मागेको बर पूरा होस् भन्दै शुद्ध चित्तले यसरी भाइको पूजा गर्ने–गराउने सबैको उन्नती हुने र कीर्ति पनि फिजिने बर दिएर विदा भए । यसपछि प्राचिन कालदेखि निरंतर यो चाड मनाउँदै आइएको छ ।

यस चाडसँग अर्को किम्बदन्ती पनि जोडिएको छ । आयु सकिएको ब्यक्तिलाई लिन यमदूत पृथ्वी तलमा गएका थिए । त्यहाँ ती ब्यक्तिकी दिदीले ‘मेरो भाइलाई भाइटिका नसकिएसम्म नलैजानुस्’ भन्छिन् । उता यमराज पनि टिका लगाउन बहिनी यमुनाकहाँ गएका थिए । ती ब्यक्तिकी दिदीले यमराजसँग पनि भाइटिका नलगाइ कसैलाई आग्रह गरिन् । त्यसपछि ती महिलाले यमराज र यमदूतलाई पूजा गरेर मिष्ठान्न भोजन गराई प्रसन्न गराइन् ।

त्यसपछि यमराजसामु ती महिलाले आफ्नो भाइको आयु सकिएकाले भाइलाई पूजा गरेर लगाइ दिएको मखमली फूलको माला ओइलाएपछि, आफूले घेरा हालेको तेल सुकेपछि, ओखर पानीमा ढाडिएपछि लैजान भनिन् । यी तिनै कुरा युगौं पूरा नहुने भएकाले दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई लामो दिर्घायुको कामना गर्दै मखमलीको माला लगाइ, ओखर फोरेर गुदी खुवाइ, तेलले छेकेर मनाउने गरिएको विश्वास छ ।
त्यसैले यस चाडले दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीच आत्मीय सम्बन्धलाई प्रकट गर्छ ।

Advertisements

One thought on “भाइटिका

  1. म आफ्नो दिदिबहिनी को जीवन खुश रहोस भने भगवान सङ्ग प्राथना गर्दै रहन्छु भने म आफ्नो मन मा आसा राखेको छु …….र म बाट कुनै दिदिबहिनी लाई कुनै चिज को समस्या न हो भने भगवान सङ्ग प्राथ्ना गर्दै छु

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s