आज लक्ष्मी पूजा

दशैंको १५ दिनपछि आउने तिहारमा समेत देवी दुर्गाकै विभिन्न रुपको पूजा गरिन्छ । तिहारको तेस्रो दिन धनधान्यकी देवी लक्ष्मीको पूजा आराधना गरेर लक्ष्मीपूजा मनाईंन्छ । घरमा अन्न धेरै आओस् भनेर लक्ष्मीको पूजा गरिएको विश्वास छ ।
घरघरमा लक्ष्मी भित्र्याउन घरको आँगनदेखि लक्ष्मी स्थापना गर्ने कोठासम्म रातो माटोले पोतेर लक्ष्मी हिँड्ने बाटो बनाइन्छ । त्यसमा चामलको पीठो र अबिरले लक्ष्मीको पाइला बनाएर केराको सुतलामा बत्ती बाल्ने गरिन्छ ।

नेपालीहरुको सम्पूर्ण  धर्म ,पर्व अनि संस्कृतिको बारेमा अपटूडेट हुन दायाँ रहेकको फेसबुक बटनमा लाईक गर्नु होस्

तिहार झिलिमिली बत्ती बाल्ने चाड हो । त्यसैले यस चाडलाई दीपावली पनि भनिन्छ । त्यसैले लक्ष्मीपूजाको साँझ रंगिविरंगी मैनवत्ती, बिजुलीवत्ती, प्याला बालेर घरलाई झिलिमिली बनाइन्छ । रातमा उज्यालो हुने घरमा लक्ष्मी प्रवेश गर्छिन् भन्ने धार्मिक मान्यता छ । त्यसैले घरका झ्यालढोका बत्ती बालेर झकिझकाउ पार्ने चलन छ ।
बत्ती बालेपछि लक्ष्मीको स्थापना गरिन्छ । त्यसपछि गरगना, पैसा, चामल, पैसा, फलफूल, सेलरोटी, फूलमालालगायतका सामग्री चढाएर लक्ष्मीको पूजा गरिन्छ । यस दिन गरगहना र पैसाको पूजा गरिने भएकाले बजारबाट सूनचाँदि किन्ने चलन छ । थन्क्याएर राखिएका पूराना गरगहनासमेत झिकेर पूजा गरिन्छ ।

नेपालसहित भारत, भुटान, म्यानमारलगायतका मुलुकमा समेत लक्ष्मीपूजा मनाउने चलन छ । यसै दिन गाइको समेत पूजा गरिन्छ । हिन्दू समुदायले गाइलाई गौमाताको रुपमा गाइको पूजा गर्ने गर्छ । पूजाआजा गर्दा पूजास्थललाई गोबरले लिपेर शुद्ध पारिन्छ । देवीदेवताको पूजा गर्दा गाइको दूधबाट बनाइने पञ्चामृत अनिवार्य चाहिन्छ । जुठो, सुतक पर्दा सुद्ध हुन गौमुत्र (गहुँत) सेवन गर्ने गरिन्छ । गहुँत छर्केर घरलाई शुद्ध बनाइन्छ । मर्ने बेलामा गाइ दान गर्दा बैतरणी तरिन्छ भन्ने धार्मिक मान्यता छ । गाइको दूधबाट बन्ने परिकार (गौरस) मानव शरीरका लागि निकै पोषिलो हुन्छ । त्यसैले गाईलाई गौमाताको रुपमा पूजा गर्ने गरिएको हो ।
यस दिन गाइको पूजा गरेर माला लगाइन्छ । तिनलाई मानिसले खाने जस्तै सेलरोटी, पुवा, फलफूललगायतका दाना खुवाइन्छ । खुर, सिङमा तेल लगाइन्छ । गाइको शरीरमा चामलको पीठो र अविर घोलेर सयपत्री फूलको थुंगाले छाप लगाइन्छ ।

यसै दिन महिलाहरू जम्मा भएर घरघरमा भैलौ खेल्ने चलन छ । भैलो खेल्ने महिलालाई ‘भैलिनी’ भन्ने गरिन्छ । उनीहरू भैलो खेल्दा आफ्नै भेषभुषामा सजिएर बाजा बजाउदै, नाचगान गर्दै घरघर पुग्छन् । भैलो खेल्दा एक जनाले भट्याउँछ । समूहले एकै पटक ‘भैलिनी’ भन्छन् । उनीहरूले यसरी समूहमा पनि भैलिनी गाउँछन्

‘हामी त्यसै आएनौ,
बली राजाले पठाएको,
हे औंसीबार, गाई तिहार भैलो…’

उनीहरू आफूलाई बली राजाले भैलो खेल्न पठाएको भन्दै दान माग्छन् । घरवेटीले उनीहरूलाई चामल, सेलरोटी, फलफूल, दक्षिणा दिएर बिदा गर्छन् । त्यसपछि घरबेटीलाई आर्शीवाद दिएर अर्को साल भेट्ने वाचा गर्दै विदा हुन्छन् ।

शास्त्रमा उल्लेख भएअनुसार बली राजा दानी थिए । उनी माग्न आउने कसैलाई रित्तो हात फर्काउँदैनथे । उनी आफ्नो दानशीलतामा घमण्ड गर्दथे । त्यसैले उनको त्यो घमण्डलाई तोड्न भगवान् विष्णुले वामन वा पुड्को रुप धारण गरेर तीन कदम टेक्ने जमिन राजा बलीसँग मागे । बली राजाले दुई कदम राख्ने जमिन मात्रै दिन सके । तेस्रो कदम राख्ने ठाउँ नपाएपछि आफ्नै शिर दिएका थिए । आफ्नो सर्वस्वहरण भएर पाताल पुग्दासमेत बली राजा प्रशन्न भएको देखेर विष्णु भगवानल ‘वर्षमा तीन दिन तीनै लोकमा तिम्रो अधिपत्य रहोस् । त्यस अवसरमा सबैले तिम्रो गुणगान गाऊन्’ भन्ने बरदान दिएका थिए । बिष्णुको त्यही बरदान स्वरुप तिहारमा भैलो खेल्न थालिएको किम्बदन्ती छ ।

Advertisements

2 thoughts on “आज लक्ष्मी पूजा

  1. Rest of the information about Tihar festivals are good but did not gave any information about Moah puja which Newar communities celebrate. Why ???

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s